IBPS RRB Exam Pattern & Syllabus 2026
IBPS RRB Exam Pattern & Syllabus 2026
आयबीपीएस ग्रामीण बँक परीक्षा स्वरूप (Exam Pattern) व सविस्तर अभ्यासक्रम (Syllabus)
इन्स्टिट्यूट ऑफ बँकिंग पर्सोनेल सिलेक्शन (IBPS) मार्फत घेण्यात येणाऱ्या ऑफिस असिस्टंट (क्लर्क) आणि ऑफिसर स्केल १, २, ३ पदांच्या परीक्षेचे स्वरूप, गुणविभागणी आणि विषयनिहाय सविस्तर सिलॅबस खालील दोन मुख्य विभागांमध्ये दिला आहे.
1.1 निवड प्रक्रियेचे टप्पे (Selection Process Stages)
| पदाचे नाव (Post Name) | टप्पा १ (Prelims) | टप्पा २ (Mains) | टप्पा ३ (Interview) |
|---|---|---|---|
| Office Assistant (Clerk) | पूर्व परीक्षा (80 गुण) | मुख्य परीक्षा (200 गुण) | मुलाखत नाही (No Interview) |
| Officer Scale-I (Assistant Manager) | पूर्व परीक्षा (80 गुण) | मुख्य परीक्षा (200 गुण) | मुलाखत (100 गुण) |
| Officer Scale-II & Scale-III | – | एकच ऑनलाईन परीक्षा (200/240 गुण) | मुलाखत (100 गुण) |
* क्लर्क पदासाठी फक्त मुख्य परीक्षेच्या गुणांवरच अंतिम निवड यादी (Merit List) प्रसिद्ध केली जाते.
1.2 पूर्व परीक्षा स्वरूप (Prelims Exam Pattern – Clerk & Officer Scale-I)
| विषय (Subject Name) | प्रश्नांची संख्या | एकूण गुण | वेळ (Composite Time) |
|---|---|---|---|
| १. तर्कशास्त्र (Reasoning Ability) | 40 | 40 | 45 मिनिटे (एकत्रित वेळ) |
| २. संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude) | 40 | 40 | |
| एकूण (Total) | 80 प्रश्न | 80 गुण | 45 मिनिटे |
📌 पूर्व परीक्षेत प्रत्येक विषयात स्वतंत्र किमान कट-ऑफ (Sectional Cut-off) पार करणे आवश्यक आहे.
1.3 मुख्य परीक्षा स्वरूप (Mains Exam Pattern – Clerk & Officer Scale-I)
| अ.क्र. | विषय (Subject Name) | प्रश्न | गुण | वेळ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | तर्कशास्त्र (Reasoning Ability) | 40 | 50 | 30 मि. |
| 2 | संगणक ज्ञान (Computer Knowledge) | 40 | 20 | 15 मि. |
| 3 | सामान्य ज्ञान (General Awareness) | 40 | 40 | 15 मि. |
| 4 | इंग्रजी किंवा हिंदी भाषा (English/Hindi) * | 40 | 40 | 30 मि. |
| 5 | संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude) | 40 | 50 | 30 मि. |
| एकूण (Total) | 200 | 200 | 2 तास (120 मि.) | |
* भाषा विषयात उमेदवार इंग्रजी किंवा हिंदी भाषा यापैकी एकाची निवड करू शकतात.
1.4 अधिकारी स्केल २ व ३ परीक्षा स्वरूप (Single Examination)
| कॅडर (Cadre) | विषय समाविष्ट | प्रश्न / गुण | कालावधी |
|---|---|---|---|
| Officer Scale-II (GBO) | Reasoning, Computer, Financial Awareness, English/Hindi, Quant & DI | 200 प्रश्न / 200 गुण | 2 तास |
| Officer Scale-II (Specialist) | Professional Knowledge, Reasoning, Financial Awareness, English/Hindi, Computer, Quant | 240 प्रश्न / 200 गुण | 2.5 तास |
| Officer Scale-III (Sr. Manager) | Reasoning, Computer, Financial Awareness, English/Hindi, Quant & DI | 200 प्रश्न / 200 गुण | 2 तास |
1.5 गुण व निगेटिव्ह मार्किंग पद्धती (Marking Scheme & Penalty)
| घटक (Item) | नियम (Rules) |
|---|---|
| प्रश्न प्रकार | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न (Objective MCQs). |
| अचूक उत्तर (Correct Answer) | +१ गुण (किंवा विषयानुसार ठरवलेले गुण) |
| निगेटिव्ह मार्किंग (Penalty) | १/४ गुण (0.25 Marks) वजा केले जातील |
| अनुत्तरित प्रश्न (Unattempted) | कोणतेही गुण वजा केले जात नाहीत (No Penalty) |
2.1 विषयनिहाय अभ्यासक्रम घटक (Subject-wise Syllabus Topics)
१. बुद्धिमत्ता / तर्कशास्त्र (Reasoning Ability) पूर्व व मुख्य परीक्षा
- Puzzles & Seating Arrangement: वर्तुळाकार, रेषीय, फ्लोअर आधारित पझल्स.
- Syllogism: तर्क व अनुमान (काही/सर्व प्रकारचे निष्कर्ष).
- Coding-Decoding: सांकेतिक भाषा व नवीन पॅटर्न.
- Inequality: विषमता (गणितीय चिन्हांचे निष्कर्ष).
- Blood Relations & Direction: नातेसंबंध व दिशा ज्ञान चाचणी.
- Input-Output: इनपुट-आउटपुट पायऱ्या (मुख्य परीक्षेसाठी).
- Data Sufficiency: माहितीची पर्याप्तता.
२. संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude) पूर्व व मुख्य परीक्षा
- Data Interpretation (DI): बार आलेख, पाई चार्ट, तक्ता, कॅसलेट DI.
- Simplification & Approximation: सोपे रूप देणे.
- Number Series: संख्या मालिका (Missing & Wrong Number Series).
- Quadratic Equations: वर्गसमीकरणे तुलना.
- Arithmetic Topics: टक्केवारी (Percentage), नफा-तोटा (Profit & Loss), गुणोत्तर (Ratio), वेळ व काम (Time & Work), अंतर व वेग (Speed, Distance & Time), व्याज (Simple & Compound Interest).
३. सामान्य व आर्थिक जाणीव (General / Financial Awareness) फक्त मुख्य परीक्षा
- Current Affairs: चालू घडामोडी (मागील ६ ते ८ महिन्यांच्या).
- Banking Awareness: भारतीय बँकिंग व्यवस्था, RBI चे नियम, रेपो रेट.
- Financial Awareness: बजेट, आर्थिक घडामोडी, शेअर बाजार, मुद्रा धोरण.
- Government Schemes: केंद्र व राज्य सरकारच्या महत्त्वाच्या योजना.
- Static GK: राष्ट्रीय उद्याने, राजधानी व चलने, महत्त्वाचे दिवस, मुख्यालये.
४. संगणक ज्ञान (Computer Knowledge) फक्त मुख्य परीक्षा
- Computer Fundamentals: संगणकाचे मूलभूत भाग, जनरेशन्स.
- Hardware & Software: इनपुट/आउटपुट डिव्हाइसेस, ऑपरेटिंग सिस्टिम.
- MS Office Suite: MS Word, MS Excel आणि PowerPoint शॉर्टकट्स.
- Networking & Internet: LAN, WAN, IP Address, प्रोटोकॉल्स.
- Cyber Security: व्हायरस, ट्रोजन, अँटीव्हायरस व फायरवॉल.
५. इंग्रजी किंवा हिंदी भाषा (English / Hindi Language) फक्त मुख्य परीक्षा
- English: Reading Comprehension, Cloze Test, Error Spotting, Para Jumbles, Fill in the Blanks, Vocabulary (Synonyms/Antonyms).
- Hindi (हिंदी): अपठित गद्यांश, वाक्य सुधार, त्रुटि पहचान, पर्यायवाची/विलोम शब्द, मुहावरे और लोकोक्तियाँ, रिक्त स्थान.
2.2 महाराष्ट्रातील उमेदवारांसाठी परीक्षेची भाषा (Medium of Exam)
| राज्य (State) | उपलब्ध परीक्षा माध्यमे (Exam Languages Available) |
|---|---|
| महाराष्ट्र (Maharashtra) | मराठी (Marathi), इंग्रजी (English), हिंदी (Hindi), कोकणी (Konkani) |
📌 महाराष्ट्रातील विद्यार्थी आता मराठी भाषेमध्येच पूर्व व मुख्य परीक्षा देऊन बँकिंग क्षेत्रात उज्ज्वल भविष्य घडवू शकतात.
2.3 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Syllabus & Pattern FAQ)
प्र. १. पूर्व परीक्षेमध्ये इंग्रजी विषय असतो का?
उत्तर: नाही! पूर्व परीक्षेमध्ये फक्त तर्कशास्त्र (Reasoning) आणि संख्यात्मक अभियोग्यता (Quant) हे दोनच विषय असतात.
प्र. २. परीक्षा मराठी भाषेत देता येते का?
उत्तर: होय! महाराष्ट्रातील उमेदवारांसाठी पूर्व आणि मुख्य परीक्षा दोन्ही मराठी भाषेत उपलब्ध असतात.
प्र. ३. क्लर्क (Office Assistant) पदासाठी मुलाखत असते का?
उत्तर: नाही! क्लर्क पदासाठी कोणतीही मुलाखत नसते, थेट मुख्य परीक्षेच्या गुणांवरच निवड केली जाते.