SSC CHSL Exam Pattern & Syllabus 2026
SSC CHSL Exam Pattern & Syllabus 2026
कर्मचारी निवड आयोग (SSC CHSL) परीक्षा स्वरूप (Exam Pattern) व सविस्तर अभ्यासक्रम (Syllabus)
स्टाफ सिलेक्शन कमिशन (SSC) मार्फत घेण्यात येणाऱ्या LDC/JSA आणि Data Entry Operator (DEO/DEO Grade A) पदांच्या Combined Higher Secondary Level (CHSL) परीक्षेचे स्वरूप, गुणविभागणी आणि विषयनिहाय सविस्तर सिलॅबस खालील दोन मुख्य विभागांमध्ये दिला आहे.
1.1 निवड प्रक्रियेचे टप्पे (Selection Process Stages)
| पदाचे नाव (Post Name) | टप्पा १ (Tier-I) | टप्पा २ (Tier-II) |
|---|---|---|
| LDC / JSA | Tier-I (200 गुण) | Tier-II + Typing Test (Qualifying) |
| Data Entry Operator (DEO / DEO Grade A) | Tier-I (200 गुण) | Tier-II + Skill Test (Qualifying) |
* अंतिम निवड यादी (Merit List) ही Tier-II च्या Section-I & Section-II च्या गुणांवर आधारित असते; Section-III (Computer Knowledge) आणि Section-IV (Skill/Typing Test) पात्रता स्वरूपाचे (Qualifying) असतात.
1.2 Tier-I परीक्षा स्वरूप (Computer Based Examination)
| भाग (Part) | विषय (Subject) | प्रश्न / गुण | वेळ (Sectional Time) |
|---|---|---|---|
| I | इंग्रजी भाषा (English Language – Basic Knowledge) | 25 / 50 |
60 मिनिटे (प्रत्येक विषयासाठी 15 मि. वेगळा टाइमर) |
| II | सामान्य बुद्धिमत्ता (General Intelligence) | 25 / 50 | |
| III | संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude – Basic Arithmetic) | 25 / 50 | |
| IV | सामान्य जागरूकता (General Awareness) | 25 / 50 | |
| एकूण (Total) | 100 प्रश्न / 200 गुण | 60 मिनिटे | |
📌 Part-II, III व IV चे प्रश्न इंग्रजी, हिंदी व उमेदवाराने निवडलेल्या भाषेत असतील. निगेटिव्ह मार्किंग: प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 0.50 गुण वजा.
1.3 Tier-II परीक्षा स्वरूप (Session-I & Session-II)
| सत्र (Session) | विभाग (Section) | प्रश्न | गुण | वेळ |
|---|---|---|---|---|
| Session-I (2 तास 15 मि.) |
Section-I: Mathematical Abilities (30) + Reasoning & General Intelligence (30) | 60 | 180 | 1 तास |
| Section-II: English Language & Comprehension (40) + General Awareness (20) | 60 | 180 | 1 तास | |
| Section-III: Computer Knowledge Test | 15 | 45 | 15 मि. | |
| Session-II | Section-IV: Skill Test (DEO) / Typing Test (LDC-JSA) | – | Qualifying | 10-15 मि. |
| एकूण (Total – Section I, II & III) | 135 | 405 | 2 तास 30 मि. | |
* Section-I, II व III चे सर्व विभाग पास करणे बंधनकारक आहे. Section-III (Computer Knowledge) पात्रता स्वरूपाचे आहे. निगेटिव्ह मार्किंग: Section-I, II व III मध्ये प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 1 गुण वजा.
1.4 Skill Test / Typing Test तपशील (Section-IV)
| पदाचे नाव | चाचणीचा प्रकार व वेग | कालावधी |
|---|---|---|
| DEO/DEO Grade ‘A’ (Para 8.1 मधील विभाग) | 15,000 Key Depressions प्रति तास (इंग्रजी) | 15 मिनिटे |
| DEO/DEO Grade ‘A’ (इतर विभाग) | 8,000 Key Depressions प्रति तास (इंग्रजी) | 15 मिनिटे |
| LDC / JSA – Typing Test | इंग्रजी: 35 शब्द/मिनिट किंवा हिंदी: 30 शब्द/मिनिट (Mangal Font) | 10 मिनिटे |
📌 Skill Test/Typing Test हे केवळ पात्रता स्वरूपाचे (Qualifying) असतात; यातील गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत मोजले जात नाहीत.
1.5 गुण व निगेटिव्ह मार्किंग पद्धती (Marking Scheme & Penalty)
| घटक (Item) | नियम (Rules) |
|---|---|
| प्रश्न प्रकार | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न (Objective MCQs) – Section-IV वगळता. |
| Tier-I निगेटिव्ह मार्किंग | प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 0.50 गुण वजा |
| Tier-II निगेटिव्ह मार्किंग (Section I, II, III) | प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 1 गुण वजा |
| अनुत्तरित प्रश्न (Unattempted) | कोणतेही गुण वजा केले जात नाहीत (No Penalty) |
| Normalization | एकापेक्षा जास्त सत्रांत परीक्षा झाल्यास गुणांचे Normalization केले जाईल. |
2.1 विषयनिहाय अभ्यासक्रम घटक (Subject-wise Syllabus Topics)
१. इंग्रजी भाषा (English Language & Comprehension) Tier-I व Tier-II
- Spot the Error & Fill in the Blanks: चुका शोधणे व रिकाम्या जागा भरणे.
- Synonyms/Homonyms & Antonyms: समानार्थी/समरूप व विरुद्धार्थी शब्द.
- Spellings: चुकीचे स्पेलिंग असलेले शब्द ओळखणे.
- Idioms & Phrases, One Word Substitution: वाक्प्रचार व एका शब्दात उत्तर.
- Active/Passive Voice, Direct/Indirect Narration: वाक्यरचना बदल.
- Shuffling of Sentences/Sentence Parts: वाक्यांची फेरमांडणी.
- Cloze Passage & Comprehension Passage: उतारा आधारित प्रश्न (Tier-II मध्ये किमान दोन परिच्छेद).
२. सामान्य बुद्धिमत्ता / तर्कशास्त्र (General Intelligence & Reasoning) Tier-I व Tier-II
- Semantic/Symbolic/Figural Analogy व Classification: साम्य व वर्गीकरण आधारित प्रश्न.
- Coding-Decoding & Numerical Operations: सांकेतिक भाषा व संख्यात्मक क्रिया.
- Venn Diagrams & Drawing Inferences: वेन आकृती व निष्कर्ष काढणे.
- Space Orientation & Punched Hole/Pattern Folding-Unfolding: जागा व आकृती आधारित प्रश्न.
- Number/Figural/Semantic Series: संख्या व आकृती मालिका.
- Embedded Figures & Critical Thinking: लपलेल्या आकृती व तार्किक विचार.
- Problem Solving, Emotional & Social Intelligence, Word Building: इतर उपघटक.
३. संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude / Mathematical Abilities) Tier-I व Tier-II
- Number Systems: पूर्ण संख्या, दशांश व अपूर्णांक यांची गणना.
- Fundamental Arithmetic: टक्केवारी, गुणोत्तर-प्रमाण, वर्गमूळ, सरासरी, व्याज (सरळ व चक्रवाढ), नफा-तोटा, सूट, भागीदारी, मिश्रण, वेळ-अंतर, वेळ-काम.
- Algebra: मूलभूत बीजगणितीय सूत्रे, करणी व रेषीय समीकरणांचे आलेख.
- Geometry: त्रिकोण, वर्तुळ, स्पर्शिका, समरूपता व सर्वांगसमता.
- Mensuration: त्रिकोण, चौकोन, वर्तुळ, शंकू, सिलिंडर, गोल यांचे क्षेत्रफळ-घनफळ.
- Trigonometry: त्रिकोणमितीय गुणोत्तरे व उंची-अंतर संबंधित सोपे प्रश्न.
- Statistical Charts / Probability (फक्त Tier-II): हिस्टोग्राम, वारंवारता बहुभुज, बार-आलेख, पाय-चार्ट, मध्यवर्ती प्रवृत्ती मापे (मध्य, मध्यगा, बहुलक), प्रमाण विचलन, संभाव्यता.
४. सामान्य जागरूकता (General Awareness) Tier-I व Tier-II
- History & Culture: भारताचा इतिहास व सांस्कृतिक वारसा.
- Geography: भारत व शेजारील देशांचा भूगोल.
- Economic Scene: भारतीय अर्थव्यवस्थेचे चालू घटक.
- General Policy & Scientific Research: सरकारी धोरणे व वैज्ञानिक संशोधन.
- Current Affairs: दैनंदिन घडामोडी व सामान्य निरीक्षण आधारित प्रश्न.
५. संगणक ज्ञान (Computer Knowledge/Proficiency) फक्त Tier-II (Section-III)
- Computer Basics: संगणकाची रचना, CPU, इनपुट/आउटपुट डिव्हाइसेस, मेमरी, पोर्ट्स, कीबोर्ड शॉर्टकट्स.
- Software: विंडोज ऑपरेटिंग सिस्टिम, MS Word, MS Excel, PowerPoint यांची मूलभूत माहिती.
- Internet & E-mail: वेब ब्राउझिंग, सर्चिंग, डाउनलोड-अपलोड, ई-मेल व्यवस्थापन, ई-बँकिंग.
- Networking & Cyber Security: नेटवर्किंग डिव्हाइसेस, प्रोटोकॉल्स, हॅकिंग, व्हायरस, वर्म्स, ट्रोजन व प्रतिबंधात्मक उपाय.
2.2 परीक्षेची भाषा (Medium of Exam)
| टप्पा (Tier) | उपलब्ध परीक्षा माध्यमे (Exam Languages Available) |
|---|---|
| Tier-I (Part II, III, IV) | इंग्रजी, हिंदी व अर्जात निवडलेली प्रादेशिक भाषा (उदा. मराठी) |
| Tier-II (Section I, III & Section-II चा General Awareness भाग) | इंग्रजी, हिंदी व अर्जात निवडलेली प्रादेशिक भाषा |
| Tier-II Section-II (Part A – English Language) | फक्त इंग्रजी (भाषांतर उपलब्ध नाही) |
| Typing Test (LDC/JSA) | इंग्रजी (35 श./मि.) किंवा हिंदी – Mangal Font (30 श./मि.) |
📌 Part-I (English Language – Tier-I) आणि Tier-II च्या English Language Comprehension भागाचे भाषांतर उपलब्ध नसते; ते फक्त इंग्रजीतच असतात.
2.3 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Syllabus & Pattern FAQ)
प्र. १. Tier-I मध्ये किती विषय व किती गुण असतात?
उत्तर: Tier-I मध्ये इंग्रजी, सामान्य बुद्धिमत्ता, संख्यात्मक अभियोग्यता व सामान्य जागरूकता असे चार विषय असून एकूण 200 गुण असतात.
प्र. २. Typing Test/Skill Test किती गुणांचे असते व त्याचा मेरिटमध्ये समावेश होतो का?
उत्तर: नाही, Typing Test/Skill Test हे फक्त पात्रता स्वरूपाचे (Qualifying) असते; अंतिम मेरिट लिस्ट Section-I & Section-II च्या गुणांवरच बनते.
प्र. ३. निगेटिव्ह मार्किंग किती आहे?
उत्तर: Tier-I मध्ये प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 0.50 गुण तर Tier-II च्या Section I, II व III मध्ये प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 1 गुण वजा केला जातो.